ALETLİ İNİŞ SİSTEMİ
(ILS – INSTRUMENT LANDİNG SYSTEM)
Giriş
Aletli İniş Sistemi (ILS), uçakların düşük görüş koşullarında (sis, yağmur, kar vb.) güvenli bir şekilde piste yaklaşmasını ve inmesini sağlayan hassas bir radyo navigasyon sistemidir. 1930’lu yıllarda geliştirilen ILS, günümüzde sivil havacılığın en önemli seyrüsefer yardımcılarından biridir. Sistem, yer tabanlı vericilerle uçaktaki alıcılar arasında radyo sinyalleri kullanarak yatay (lateral) ve düşey (vertical) kılavuzluk sağlar. ICAO standartlarına göre, ILS hala en yaygın kullanılan hassas yaklaşma sistemidir ve GPS tabanlı alternatiflere (örneğin GBAS veya LPV) rağmen, özellikle CAT III operasyonlarında vazgeçilmezdir.
Fig 1. ILS nasıl çalışıyor
ILS, uçağın pist merkez hattına hizalanmasını ve doğru iniş açısını (genellikle 3°) korumasını sağlar. Kokpitteki göstergeler (CDI – Course Deviation Indicator) pilotlara sapmaları iğne şeklinde gösterir.
Fig 2. Glideslope iğnesi
ILS Bileşenleri
ILS sistemi temel olarak üç ana bileşenden oluşur:
- Localizer (Yatay Kılavuz – LOC):
- Pistin uzak ucunda (stopway sonunda) yer alır.
- Frekans: 108.10 – 111.95 MHz (VHF bandı).
- Çalışma prensibi: İki sinyal yayar (90 Hz ve 150 Hz modülasyonlu). Uçak pist merkez hattındaysa sinyaller eşit güçlüdür; sapma durumunda biri baskın olur ve kokpitte sağ/sol iğne sapması görülür.
- Kapsama: Pist ekseni ±10° içinde 18 NM’ye, ±35° içinde 10 NM’ye kadar etkilidir.
- Genişlik: Tam sapma (full scale deflection) yaklaşık ±2.5°’dir.
Fig 3.Instrument landing systems – AOPA
- Glide Slope (Düşey Kılavuz – GS veya Glide Path):
- Pist eşiğinin yaklaşık 300–400 m gerisinde, pist kenarında yer alır.
- Frekans: 329.15 – 335.00 MHz (UHF bandı, localizer ile eşlenik).
- Çalışma prensibi: Localizer gibi 90 Hz ve 150 Hz sinyallerle üst ve alt loblar oluşturur. Doğru iniş açısı (genellikle 3°) üzerinde sinyaller eşitlenir.
- Uçak glideslope’un altında kalırsa “fly up”, üstünde kalırsa “fly down” uyarısı alır.
Fig 4. Kısıtlama tanımları
- Marker Beacons (Mesafe İşaretleyicileri) veya DME:
- Outer Marker (OM): Yaklaşık 4–7 NM uzakta yer alır; mavi ışık ve kesik ses (—-) verir. Glideslope kesim noktasını işaretler.
- Middle Marker (MM): Yaklaşık 1 NM (3500 ft) mesafededir; sarı ışık ve alternatif ses (-.-.) üretir. Karar yüksekliğine yaklaşıldığını bildirir.
- Inner Marker (IM): CAT II/III yaklaşımları için kullanılır; beyaz ışık ve hızlı nokta ses (……) verir.
- Günümüzde birçok yaklaşmada bu işaretleyicilerin yerini DME (Distance Measuring Equipment) almıştır.
Ek olarak: Approach Lighting System (ALS) ve yüksek yoğunluklu pist ışıkları düşük görüşte görsel geçişi kolaylaştırır.
ILS Kategorileri ve Minimumlar
ILS operasyonları görüş koşullarına göre kategorilere ayrılır (ICAO/FAA standartları):
Fig 5. ICAO/FAA standartları
ILS Kategorileri ve Minimumlar
ILS operasyonları görüş koşullarına göre kategorilere ayrılır (ICAO/FAA standartları):
| Kategori | Karar Yüksekliği (DH) | Pist Görüş Mesafesi (RVR) | Özellikler |
|---|---|---|---|
| CAT I | ≥60 m (200 ft) | ≥550 m (veya 800 m visibility) | Standart hassas yaklaşma. Manuel veya otomatiktir. |
| CAT II | 30–60 m (100–200 ft) | ≥300–350 m | Daha düşük minimumlar, özel uçak/uçuş ekibi sertifikası gerektirir. |
| CAT IIIA | <30 m veya yok | ≥200 m | Otomatik iniş (autoland) mümkün, fail-passive sistem. |
| CAT IIIB | <15 m veya yok | ≥50–200 m | Fail-operational, rollout kılavuzu ile sıfıra yakın görüşte iniş. |
| CAT IIIC | Yok | Yok (0 RVR) | Tam kör iniş ve taksi (nadir kullanılır, özel onay gerektirir). |
Türkiye’de birçok büyük havalimanında (İstanbul, Ankara vb.) CAT IIIB’ye kadar destek vardır.