Runway Excursion:
Pistten Çıkma Olayları ve
Havacılık Emniyetine Etkileri
Runway excursion (pistten çıkma) olayları, havacılık operasyonlarında en kritik emniyet
risklerinden biri olarak kabul edilmektedir. Bu olaylar, bir hava aracının iniş veya kalkış fazında
pist sınırları içerisinde kontrolünü kaybetmesi ve pist dışına çıkması durumunu ifade eder. Her
ne kadar birçok olay ölümcül sonuçlara yol açmasa da ciddi yapısal hasar, operasyonel aksama
ve bazı durumlarda can kayıplarıyla sonuçlanabilmektedir. Uluslararası emniyet istatistikleri,
runway excursion olaylarının uzun yıllardır ticari havacılıkta en sık görülen kaza kategorileri
arasında yer aldığını göstermektedir. Bu durum, modern uçak teknolojilerine rağmen insan
faktörü, çevresel koşullar ve operasyonel kararların belirleyici rolünü açık şekilde ortaya
koymaktadır.
Runway excursion olayları temel olarak iki şekilde ortaya çıkmaktadır. Bunlardan ilki, iniş
sonrası uçağın pist sonunu aşarak duramaması (overrun), diğeri ise iniş veya kalkış sırasında
merkez hattı kaybederek pist dışına doğru sapmasıdır (veer-off). Bu olayların oluşumunda çoğu
zaman tek bir neden değil, birden fazla faktörün aynı anda etkili olduğu bir hata zinciri
bulunmaktadır. Özellikle ıslak veya kontamine pistler, düşük frenleme performansı, yüksek
crosswind koşulları, stabil olmayan yaklaşma profilleri ve hatalı performans hesaplamaları bu
riskin artmasına neden olmaktadır.
2018 yılında Trabzon Havalimanı’nda meydana gelen Pegasus PC8622 olayı, iniş sonrasında
yaşanan runway excursion riskinin tipik bir örneğini oluşturmaktadır. Uçak inişin ardından pist
üzerinde kontrolünü kaybederek pist dışına çıkmış ve havalimanı sınırındaki eğimli araziye
doğru sürüklenmiştir. Olayda can kaybı yaşanmamış ancak uçak ağır hasar alarak ekonomik
olarak kullanılamaz hale gelmiştir.
Olayın genel değerlendirmelerinde, pist yüzey durumunun operasyon sırasında iniş performansı
üzerinde etkili olabileceği, iniş sonrası frenleme sürecinin ve yön kontrolünün ise runway
excursion riskinin belirleyici unsurları arasında yer aldığı görülmektedir. Bu bağlamda wet
runway koşullarında braking action ve directional control kabiliyetinin, iniş emniyeti açısından
kritik öneme sahip olduğu değerlendirilmektedir.
Benzer şekilde 2020 yılında Sabiha Gökçen Havalimanı’nda meydana gelen Pegasus PC2193
olayı, runway excursion riskinin ciddi sonuçlar doğurabileceğini göstermiştir. İzmir–İstanbul
seferini gerçekleştiren Boeing 737-800 tipi uçak, yoğun yağış ve olumsuz meteorolojik koşullar
altında iniş yaptıktan sonra pist sonunu aşarak havalimanı sınırındaki eğimli araziye girmiş ve
parçalanmıştır. Olayda can kayıpları yaşanmıştır.
Olay sonrasında yayımlanan inceleme bulgularında; kuvvetli yağış, ıslak pist koşulları, iniş
performansı, frenleme süreci ve uçuş ekibinin karar verme süreçleri üzerinde durulmuştur.
Ayrıca uçuş sırasında uçağın yıldırım etkisine maruz kaldığı ve hava trafik kontrolü ile yapılan
bazı iletişimlerde dil farklılığının durumsal farkındalık açısından değerlendirmeye alındığı
belirtilmiştir. Bununla birlikte incelemeler, kazanın tek bir nedenden kaynaklanmadığını;
meteorolojik koşullar, operasyonel faktörler ve insan performansının birleşimi sonucunda
meydana gelen çok faktörlü bir olay zincirinin sonucu olduğunu ortaya koymuştur.
Bu iki olay birlikte değerlendirildiğinde, runway excursion vakalarının çoğunlukla tekil bir teknik
arızadan değil; meteorolojik koşullar, pist durumu, operasyonel kararlar ve insan faktörünün
birleşiminden oluşan sistemik bir süreç sonucunda meydana geldiği görülmektedir. Özellikle
stabil yaklaşma disiplininin korunmaması, uygun olmayan durumlarda go-around kararının geciktirilmesi ve iniş performans hesaplamalarının gerçek koşullara uygun yapılmaması, risk
zincirini güçlendiren temel unsurlardır.
Son yıllarda farklı bölgelerde raporlanan runway excursion olayları da benzer bir tabloyu ortaya
koymaktadır. Özellikle yağışlı hava koşullarında gerçekleştirilen inişlerde gecikmiş touchdown,
yüksek iniş enerjisi ve yetersiz frenleme performansı sık görülen ortak faktörler arasında yer
almaktadır. Birçok resmi inceleme raporu, bu tür olayların çoğunlukla tek bir kritik hata değil,
birden fazla küçük sapmanın birleşimiyle meydana geldiğini göstermektedir.
Bu bağlamda stabilized approach konsepti kritik bir emniyet bariyeri olarak öne çıkmaktadır.
Belirlenen stabil yaklaşma kriterlerinin sağlanmadığı durumlarda inişe devam etmek yerine go
around uygulanması, birçok senaryoda riskin en etkin şekilde azaltılmasını sağlar. Ancak
operasyonel baskılar, zaman yönetimi ve kararın son faza bırakılması gibi etkenler bu kararın
gecikmesine neden olabilmektedir.
Runway excursion olayları aynı zamanda insan faktörünün havacılık emniyetindeki belirleyici
rolünü de açık şekilde ortaya koymaktadır. Yüksek iş yükü, fatigue, durumsal farkındalık kaybı
ve iletişim eksiklikleri, teknik olarak yönetilebilir bir uçuşu kısa sürede kritik bir emniyet olayına
dönüştürebilmektedir. Bu nedenle günümüzde runway excursion riski yalnızca performans veya
pist durumu üzerinden değil, Safety Management System (SMS) kapsamında bütüncül bir risk
yönetimi yaklaşımıyla ele alınmaktadır.
Teknolojik gelişmeler de bu riskin azaltılmasında önemli katkılar sağlamaktadır. Gelişmiş pist
durumu raporlama sistemleri, performans hesaplama araçları ve veri tabanlı emniyet analizleri
operasyonel kararları desteklemektedir. Ancak hiçbir teknoloji, doğru karar verme sürecinin ve
güçlü bir emniyet kültürünün yerini tam anlamıyla alamamaktadır.
Sonuç olarak runway excursion olayları, tek bir neden yerine çok sayıda faktörün bir araya
gelmesiyle oluşan karmaşık bir emniyet problemidir. Bu nedenle riskin etkin şekilde
yönetilebilmesi için tüm operasyonel paydaşların emniyet odaklı yaklaşımı sürdürmesi
gerekmektedir. Stabil yaklaşma disiplinine bağlı kalınması, gerekli durumlarda tereddütsüz go
around uygulanması ve güncel koşullara uygun performans hesaplamalarının yapılması,
runway excursion olaylarının önlenmesinde en kritik unsurlar olmaya devam etmektedir.
Kaynakça
- International Air Transport Association (IATA). (2025). Runway Safety.
https://www.iata.org/en/programs/safety/operational-safety/runway-safety/ - International Air Transport Association (IATA). (2025). Runway Excursion Risk
Assessment.
https://ic.iata.org/sites/default/files/iata_sih_document_attachment/Runway%20Excur sion%20Risk%20Assessment%20v1_010725_0.pdf - SKYbrary Aviation Safety. (2025). Runway Excursion.
https://skybrary.aero/articles/runway-excursion - Boeing Commercial Airplanes. (2026). Statistical Summary of Commercial Jet
Airplane Accidents – Worldwide Operations 1959–2025.
https://www.boeing.com/content/dam/boeing/v2/safety/statsum.pdf - AeroInside. (2018). Pegasus B738 at Trabzon on Jan 13th 2018, runway excursion.
https://www.aeroinside.com/10869/pegasus-b738-at-trabzon-on-jan-13th-2018- runway-excursion - Aviation Safety Network (ASN). (2018). Pegasus Airlines Flight PC8622.
https://aviation-safety.net/database/record.php?id=20180113-0 - Aviation Safety Network (ASN). (2020). Pegasus Airlines Flight PC2193.
https://aviation-safety.net/database/record.php?id=20200205-0